1. Giới thiệu về bệnh Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue (SXH) là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến ở nước ta, dễ bùng phát vào mùa mưa và có nguy cơ gây thành dịch. Sốt xuất huyết Dengue gây ra bởi virus Dengue gồm 4 loại huyết thanh virus là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.
Muỗi Aedes là vật chủ trung gian truyền bệnh SXH, có khả năng sinh nở và tuổi thọ rất cao, nếu điều kiện môi trường thuận lợi, chỉ mất khoảng 7 ngày để từ ấu trùng phát triển thành muỗi trưởng thành. Đặc biệt là môi trường và khí hậu ở Việt Nam hoàn toàn thuận lợi cho sự sinh sôi và phát triển của loài muỗi này.
Khi bị mắc SXH không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh, bệnh còn tạo ra gánh nặng đáng kể đối với gia đình và xã hội. Người mắc bệnh thường phải nghỉ học, nghỉ làm trong nhiều ngày; các trường hợp nặng có thể cần điều trị nội trú hoặc hồi sức tích cực. Chi phí điều trị, chăm sóc cùng sự suy giảm năng suất lao động đã và đang tạo áp lực kinh tế không nhỏ cho các hộ gia đình cũng như hệ thống y tế.
2. Giới thiệu về vắc xin sốt xuất huyết
Vắc xin sốt xuất huyết là vắc xin tứ giá, sống, giảm độc lực, tái tổ hợp, có tác dụng tạo kháng thể chống lại 4 tuýp virus sốt xuất huyết (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4), phòng nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nguy hiểm do bất kỳ tuýp virus nào gây ra.
Cơ chế hoạt động của vắc xin sốt xuất huyết là bắt chước quá trình gây bệnh tự nhiên của virus. Từ đó giúp cơ thể chống lại căn bệnh khi virus sốt xuất huyết tấn công trong tương lai. Cụ thể, khi được đưa vào cơ thể, vắc xin sốt xuất huyết sẽ kích thích hệ thống miễn dịch sản sinh ra một chất đặc hiệu gọi là kháng thể, nhằm chủ động tấn công hay tiêu diệt tác nhân gây bệnh nếu cơ thể chẳng may tiếp xúc hay lây nhiễm trong tương lai.
Vắc xin sốt xuất huyết được lưu hành tại Việt Nam do hãng dược phẩm Takeda (Nhật Bản) sản xuất. Đến tháng 5/2024, vắc xin sốt xuất huyết được Bộ Y tế Việt Nam chính thức phê duyệt và cấp phép lưu hành.
3. Đối tượng nên tiêm phòng vắc xin sốt xuất huyết
Theo khuyến cáo của nhà sản xuất, vắc xin sốt xuất huyết được chỉ định tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Thậm chí những đối tượng đã từng mắc sốt xuất huyết vẫn cần tiêm phòng.
Vì virus sốt xuất huyết có 4 tuýp huyết thanh khác nhau. Nếu đã từng mắc sốt xuất huyết, người bệnh chỉ có miễn dịch với duy nhất một chủng virus đã mắc.
Tuy miễn dịch tạo ra với tuýp virus đó có thể phòng ngừa chéo với tuýp khác, song chỉ thoáng qua, nhanh chóng suy giảm và biến mất hoàn toàn, thường chỉ kéo dài trong khoảng 6 tháng sau mắc bệnh. Sau đó, bệnh nhân vẫn có nguy cơ mắc tuýp virus sốt xuất huyết khác, lần mắc sau thường nặng hơn, dễ biến chứng hơn so với lần đầu tiên mắc, tỷ lệ tử vong cũng cao hơn.
Người từng nhiễm sốt xuất huyết nên tiêm vắc xin sau tối thiểu 6 tháng tính từ ngày có xét nghiệm chẩn đoán mắc sốt xuất huyết.
4. Các trường hợp không nên tiêm vắc xin sốt xuất huyết
- Những người đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai trong vòng 1 tháng sau khi tiêm vắc xin;
- Người đang cho con bú;
- Những người có hệ miễn dịch suy yếu bẩm sinh hoặc do bệnh lý, nếu đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch (như hóa trị hoặc dùng corticosteroid toàn thân liều cao) kéo dài từ 2 tuần trở lên thì cần trì hoãn tiêm vắc xin ít nhất 4 tuần sau khi kết thúc liệu trình điều trị;
- Những người bị nhiễm HIV có triệu chứng hoặc nhiễm HIV không có triệu chứng kèm theo bằng chứng suy giảm chức năng miễn dịch.
5. Hiệu quả phòng bệnh
Hiệu quả phòng bệnh sốt xuất huyết của vắc xin đã được nghiên cứu lâm sàng trên nhiều nhóm dân số khác nhau, bao gồm cả những người đã từng và chưa từng nhiễm bệnh sốt xuất huyết.
Cụ thể, vắc xin phòng sốt xuất huyết đã được chứng minh có hiệu quả bảo vệ cao, phòng ngừa nguy cơ nhiễm cả 4 tuýp huyết thanh sốt xuất huyết trên 80%. Hiệu quả bảo vệ của vắc xin kéo dài trong nhiều năm. Mặt khác, vắc xin phòng sốt xuất huyết cũng đã được chứng minh có hiệu quả cao trong phòng nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết, với tỷ lệ lên đến 90,4% sau khi tiêm đủ 2 liều theo lđúng lịch khuyến cáo.
Ngoài ra, theo kết quả từ các cuộc thử nghiệm lâm sàng, vắc xin sốt xuất huyết có khả năng dung nạp tốt và không ghi nhận bất cứ vấn đề nghiêm trọng nào về tính an toàn của vắc xin. Nhờ hiệu quả bảo vệ cao và tính an toàn, tính đến tháng 8/2024, vắc xin sốt xuất huyết đã được cấp phép sử dụng cho người dân tại hơn 40 quốc gia trên thế giới.
Có thể thấy, có một loại vắc xin phòng sốt xuất huyết hiệu quả, an toàn và đặc biệt cần thiết trong bối cảnh sốt xuất huyết còn nhiều diễn biến phức tạp, khó lường là tin vui đối với nhiều người dân Việt Nam.
Bệnh sốt xuất huyết Dengue không còn là mối đe dọa của riêng một cá nhân hay một gia đình mà đã trở thành vấn đề y tế công cộng mang tính toàn cầu. Chủ động phòng bệnh hôm nay chính là góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và xây dựng một cộng đồng an toàn, khỏe mạnh hơn trong tương lai.
Tài liệu tham khảo
1. Cấp phép vaccine sốt xuất huyết, zona thần kinh và phế cầu 23. (2024). Moh.gov.vn. https://moh.gov.vn/hoat-dong-cua-dia-phuong/-/asset_publisher/gHbla8vOQDuS/content/cap-phep-vaccine-sot-xuat-huyet-zona-than-kinh-va-phe-cau-23
2. VnExpress. (2024, September 27). Vaccine sẽ giảm gánh nặng sốt xuất huyết tại Việt Nam. Vnexpress.net. https://vnexpress.net/vaccine-se-giam-ganh-nang-sot-xuat-huyet-tai-viet-nam-4797865.html
BS.CKI Nguyễn Hoàng Ân - Khoa Khám bệnh
Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức
