I. NHỮNG THAY ĐỔI VỀ ĐÁNH GIÁ VÀ PHÂN LOẠI
1. Phân Loại Lại Bệnh Nhân: Chuyển sang GOLD ABE
Cách phân loại cũ đã được thay đổi. Nhóm C và D nay được gộp chung thành Nhóm E (Exacerbation - Đợt cấp). Việc thay đổi này nhằm nhấn mạnh vai trò rất quan trọng của các đợt cấp đối với sức khỏe bệnh nhân.
- Định nghĩa Nhóm E: Là những bệnh nhân có từ 1 đợt cấp trung bình hoặc nặng trở lên trong năm qua, bất kể triệu chứng nhiều hay ít.
- Lý do: Các nghiên cứu cho thấy chỉ cần một đợt cấp trung bình hoặc nặng xảy ra thì nguy cơ tái phát và gặp biến cố xấu trong tương lai sẽ tăng lên rất nhiều.
- Mục tiêu: Phấn đấu đạt được "Hoạt động bệnh thấp", tức là bệnh nhân không còn bị đợt cấp nào nữa.
2. Khái Niệm Mới: Hoạt Động Bệnh (Disease Activity)
GOLD 2026 bổ sung mục tiêu "Giảm hoạt động bệnh". Một bệnh nhân được coi là có "Hoạt động bệnh thấp" khi đạt đủ 3 yếu tố:
- Không có đợt cấp.
- Triệu chứng ổn định, không xấu đi.
- Chức năng phổi không bị sụt giảm nhanh.
3. Quy Trình Quản Lý Bệnh
Hướng dẫn mới phân chia rõ hai giai đoạn để bác sĩ dễ xử lý:
- Điều trị ban đầu: Dành cho bệnh nhân mới được chẩn đoán, chưa dùng thuốc bao giờ.
- Điều trị theo dõi: Dành cho bệnh nhân đang dùng thuốc, cần đánh giá lại để chỉnh liều.
II. CẬP NHẬT VỀ THUỐC ĐIỀU TRỊ DUY TRÌ
1. Khuyến nghị điều trị ban đầu (initial treatment)
Việc chọn thuốc lúc đầu dựa vào phân nhóm ABE và chỉ số bạch cầu ái toan (eosinophil) trong máu:
2. Khuyến nghị điều trị theo dõi
Khi tái khám, việc chỉnh thuốc sẽ dựa vào hai vấn đề chính: Bệnh nhân còn khó thở hay Bệnh nhân bị đợt cấp.
A. Nếu bệnh nhân vẫn khó thở:
- Nếu đang dùng 1 loại giãn phế quản: Tăng lên phối hợp LABA + LAMA.
- Ngoài ra: Kiểm tra lại cách hít thuốc, xem xét đổi dụng cụ hít, hoặc tập phục hồi chức năng phổi.
B. Nếu bệnh nhân xuất hiện đợt cấp:
- Đang dùng 1 loại (LABA hoặc LAMA): Tăng lên LABA + LAMA.
- Đang dùng LABA + LAMA: Thêm ICS (thành bộ ba LABA + LAMA + ICS) nếu Eosinophil máu ≥ 100 tế bào/µL.
- Nếu vẫn bị đợt cấp dù đã dùng đủ thuốc: Cân nhắc thêm các thuốc chuyên sâu:
- Roflumilast: Nếu FEV1 < 50% và có viêm phế quản mạn.
- Azithromycin: Dành cho người không hút thuốc.
- Thuốc sinh học: Dupilumab hoặc Mepolizumab (nếu Eosinophil cao ≥ 300).
3. Bổ sung thuốc sinh học (biologic therapy)
Đây là điểm mới nổi bật. Thuốc sinh học chính thức được đưa vào phác đồ điều trị cho nhóm bệnh nhân có bạch cầu ái toan cao:
- Dupilumab (300 mg/2 tuần): Giúp giảm đợt cấp và cải thiện chức năng phổi cho bệnh nhân có viêm phế quản mạn và Eosinophil ≥ 300.
- Mepolizumab (100 mg/4 tuần): Giúp giảm đợt cấp cho bệnh nhân có Eosinophil ≥ 300 (có hoặc không có viêm phế quản mạn).
4. Lưu ý về việc giảm liều ICS
- Không nên tự ý cắt bỏ ICS trừ khi: chỉ định sai từ đầu, thuốc không có tác dụng, hoặc gây tác dụng phụ nặng (như viêm phổi).
- Đặc biệt, nếu Eosinophil máu ≥ 300, việc cắt giảm ICS rất dễ khiến bệnh nhân bị đợt cấp trở lại.
III. CÁC LƯU Ý LÂM SÀNG KHÁC
1. Tiêm chủng (vaccine)
Cần tiêm phòng đầy đủ để bảo vệ phổi:
- Cúm: Tiêm nhắc lại hàng năm.
- COVID-19: Tiêm theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
- Phế cầu: Dùng loại PCV20 hoặc PCV21.
- RSV (Virus hợp bào hô hấp): Khuyến khích cho người trên 50 tuổi hoặc có bệnh tim phổi mạn.
- Bạch hầu - Ho gà - Uốn ván (Tdap) và Zona: Cho người trên 50 tuổi.
2. Quản lý các bệnh mắc kèm
Cách tiếp cận mới theo quy tắc 4Ms cho bệnh nhân đa bệnh lý:
- Mentation: Tinh thần và mục tiêu sống.
- Medications: Rà soát thuốc men.
- Mobility: Khả năng vận động.
- Morbidities: Các bệnh lý đi kèm. Nguyên tắc chung: Có bệnh nào thì điều trị bệnh đó theo đúng phác đồ chuẩn, không vì bị COPD mà thay đổi cách chữa các bệnh khác.
3. Điều trị đợt cấp
Phác đồ xử trí đợt cấp đã được rút ngắn thời gian dùng thuốc để an toàn hơn:
- Giãn phế quản: Vẫn dùng SABA dạng hít là chủ yếu.
- Corticosteroid toàn thân: Chỉ nên dùng 5 ngày (liều khoảng 40mg Prednisone/ngày).
- Kháng sinh: Dùng trong 5 ngày khi có dấu hiệu nhiễm trùng (đờm mủ).
4. Công Nghệ Mới và AI
GOLD 2026 cũng đề cập đến việc ứng dụng công nghệ AI trong điều trị và quản lý COPD:
- AI (Trí tuệ nhân tạo): Giúp đọc phim CT phổi và xét nghiệm chính xác hơn để tránh chẩn đoán nhầm.
- Khám chữa bệnh từ xa: Giúp theo dõi sức khỏe bệnh nhân tại nhà sau khi xuất viện.
TÓM LẠI
GOLD 2026 tập trung vào việc cá thể hóa điều trị (chữa bệnh dựa trên đặc điểm riêng của từng người), ưu tiên phòng ngừa đợt cấp (với Nhóm E) và bổ sung thêm vũ khí mới là thuốc sinh học. Các bác sĩ cần nắm bắt những thay đổi này để kê đơn hiệu quả nhất cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo
1. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of Chronic Obstructive Pulmonary Disease (2026 Report) [Internet]. 2026 [cited 2025 Dec 04]. Available from: https://goldcopd.org/2026-gold-report-and-pocket-guide/
DS. Nguyễn Duy Khang - Khoa Dược
Bệnh viện Đa hoa khu vực Thủ Đức
